Erriko Xeme Irutxulotarra

Ramon Artola

1883

Oso dibertituba

erriyan izanik,

ez du erriko xeme

beste izenik;

bada ez da gaurikan

ez ere egunik,

zerbait jolasbidetan

ikusten ez danik;

onlakorik zanik

ez nuben uste nik,

ez deizkiyo danik

beretzako lanik,

baldin dibertitzeko

badu lagunik.

Jolaserako griña

beste gaitzik eztu,

alderdi guztiyetan

portatzen da prestu.

Ala ditu erdaldun

nola euskaldunak,

denak nai diotenak,

guztiyak lagunak.

Buruz argiya da ta

ongi itzegiña,

alderdi guztiyetan

oso atsegiña.

Guziz egoki daki

gezurrak kontatzen,

egokiyago berriz

dantzan ta kantatzen;

eta egiten beste

norbaiten papera,

iruri arazten du

beste dala bera.

Ura daguen tokiyan

tristurikan ez da,

denbora pasatutzen

biziro errez da,

Allegatzen danean

iñautegi pesta,

etxean asko aldiz

ikusiko ezta.

Austerre pasa arte

zaldun iñautetik,

ez du izaten geldi

egoteko betik.

Erdi lotan entzuten

badu danboliña,

seguru du berekin

lo ezin egiña.

Idiya bañan len da

irteten kalera,

noiz egingo duben ark

beiteitik karrera;

gero bere arrekin

kalerikan kale,

ibillirik zapatak

urratzen debalde,

eramaten danean

ura beitokira,

joango da lagunak

emanikan jira,

zumorikan onena

dag,uen parrokira:

(klarogo esateko

sagardotegira).

Sarri azaltzen zaio

berriz beste pesta,

zer jolas izango dan

asmatzen errez da.

Lenago ditu meza

bezperak galduko,

idiyetara duben

bañan paltako.

Berekin izango du

bere kapa zarra,

zenbait aldiz idiyak

sartuba adarra;

eta tarratarikan

ezpada bestetan,

siñale dala ongi

atera pestetan;

bada bere sastrea

izanik idiya,

arrek artutzen diyo

maiz galtzen neurriya.

Ez dakit nola miñik

artzen ez duben nik.

egundañon ikusi

ez det artzen miñik.

Ala non idiyakin

nola zezenetan,

inpernuko Patxiren

antza du benetan.

Beste jolasik ere

bear bada egin,

lendabizi kontatu

oi da berarekin.

Denetan egiten du

norbaiten papera,

jantzi mudatu asko

oi ditu atera.

Ain plazer ikusten da

oso pormal plazan,

nola tximukeritan

saltoka ta dantzan.

Ez diruri dubenik

ezurrik berekiñ,

izatekoz artuko

lukela nago miñ.

Eguna igarota

zer esanik ezta,

illuntzean asten du

berriroko pesta,

plakiyaren beldurrak

kendurik lenengo,

jolasean asiko

ez da azkenengo.

Komediyarik bada

irtengo da bera,

graziyaz egitera

norbaiten papera.

Andik gero joanikan

dantzako tokira,

emango ditu dantzan

makiña bat jira;

bada ura bañan len

ni nekaturikan,

lotarako etxera

joaten naiz andikan;

eta geroz nola ark

segitzen duben an,

aurrerako berririk

ez nezake eman.