Indalezio Bizkarrondo Bilintx
zeritzaion itz-neurlariari oroimen bat
Ramon Artola 
1883
Argi apur bat sutu zadazu,
Apolo, pentsamentuan,
Lira xar baten soinuan doaiz
Abia nadin kantuan,
Atozte musak ere nigana,
Eguzkiaren moduan,
Denen laguntzaz bana ditzadan
Bilintxen famak munduan.
Kendu baneio gainetik bera
Gordetzen duen arria,
Esna eraingo nuke lotatik
Gizon beneragarria,
Kantuz altxatu nai nioke gaur
Oroikarri bat berria,
Bere gainean ikusi dedin
Onratzen Euskal Erria.
Bainan nik nola kanta nitzake
Bere balio aundiak?
Zertan bear det asi argitan
Jartzen beraren graziak?
Nere moduan ezagututzen
Badute beste guziak,
Bada ildako lotan naiz egon
Oroitzak dauzka biziak.
Penak maiz lotzen zutelarikan
Berez izanik alaia,
Inoiz paltatzen ez baitzitzaion
Jolas berrirako gaia;
Zuen txoriak bezela errez
kantatutzeko doaia,
Eta zan izdun berdingabe ta
Izkribalari galaia.
Non dira bere izkribu ezti
Eta kantatxo gozoak?
Non beragandik jaikitzen ziran
Euskal itz baliosoak?
Ez dira inoiz oinpetu izan,
Guziak daude odoak,
Denok dauzkagu ongi ikasi
Eta gogona jasoak.
Nork ez zitzaken artu gogoan
Aren grazizko esanak,
berak aitzeko zaleturikan
Egoten baginan danak?
kantatzen asten zanean igual,
Inguruetan ziranak
Bere jolasak aitzeagatik
Utzitzen zituzten lanak.
Eta noizik bein azten zanean
Izkribu berriak jartzen,
Zer kantu eder ez ziran bere
Doaitik argitaratzen?
Nork ez ginuzen sortu ordukoz
Ikasi eta kantatzen?
Zeinek ez, inoiz ez aztutzeko
Moduan, gogoan artzen?
Nork ez dakizki Euskal Errian
Txomin zanaren kontua,
Abere baten bizitza eta
Kantuzko Juramentua?
Eta zeinek ez, ere igualik
Ez duen pentsamentua,
Inoiz aztuko ez dan Kontxesi,
Aingeruaren kantua?
Nor zan gelditu Euskal Errian
Bainan nor, ikasi gabe
Ja-jai polit bat berarena, ta
Juana Bixenta Olabe?
Barakin kantu gaizki bizi naiz
Eta ilko banintz obe,
Eta... zein ez zan egin Izazu
nitaz kupira-ren jabe?
Oekin beste lan berarenak
Gustagarriak ain dira,
Ezin aspertu liteke berak
Entzutez edo begira,
Beste edozein erresumetan
Eginak izan balira,
Oraingoz eman zien guziak
Mundu osoari jira.
Euskal txoria txikia da ta
Nonbait au dala medio
Ez zan Bilintxen famikan gizon
Aundien mailara igo.
Baina pentsatze nerearekin
Arkitutzen naiz txit fio,
Ez dala jakin oraindik ongi
Ark zenbat zuen balio.
Bainan ni zertan ari naiz ezin
eginik bere pintura?
Nola nezake merezi duen
Ainbat famatu nik ura?
Egunaz maiz ta gauaz askotan
jaio izan zait burura,
Orren neurriko itz neurlaririk
ez dala jaio mundura.
Nik ere igo naia banuen
Bere ailegatokira,
baina indarrak paltaturikan
Eman izana naiz jira.
Arranoaren eta txorien
Egoak igualak ez dira,
gaur arkitzen naiz miresturikan
Aren lanari begira.
Eguzkiaren gisan emanaz
Dizdiarizko argiak,
Moldetzat utzi izan zituen
gauza begiragarriak.
Euskera minez zegon denboran
Eginak dira guziak,
Ala euskerak, eta guk beti,
Zorko dizkagu graziak.
Nola ez ziran gauza aundiak
jaikiko bere burutik,
Intza bezela doiaia jaisten
Bazan argana zerutik?
Guk nai baino len utzirik bere
Grazi zerukoak zutik,
Erreinu eder baten moduan
Ezkutatu zan mundutik.
Aundiak ziran bere graziak
Bainan baita ere penak,
Ezin kontatu litezke ia
Pasa izan zituenak.
Oek guretzat nola osatzen
Dituen goian dagoenak,
Inoiz ez ditu banatzen baten
Gainean, zorion denak.
Mundu berria bilatu zuen
Kolon, egon zan katean,
Eskulano bat beti arkitu
Oi zan atsekabe pean,
Zerbantes preso, beso bakarra,
Beti penaren artean,
Eta Kamoens aundia berriz,
Il zan eritei batean.
Bati zerutik doai ta grazi
Aundiak jasiten bazaizka,
Beren ordaintzan atsekabeak
Ere azalduko zaizka,
jaunak berari zorion utsak
Noski emango ez dizka,
Txarrakin onak gure artean
partitzen dira erdizka.
O, Bilintx aundi miragarria,
O, il zinan martiri,
Zuk ere doai truke zenduen
Malkoa pranko ixuri!
Gauza eder ta aundiak utzi
Zizkiguzulako guri,
Maitetasun bat denen partetik
Agertzen dizut gaur zuri.
Merezierak zauzkatelako
Leku altuan jarria,
Zure bururra ez naiz iristen
Artzeko bere neurria,
Bada uztaitu bear nizuken
Tokian koroi berria,
Zere oin-alki ipintzen dizut
Kanta, Oroimengarria.
