Euskararen Donostia - Gorostian gorosti

Bismarck kantzilerrak egun batzuk eman zituen Donostian, Bermejoren ostatuan. Biziki laudatu zuen hiriaren inguruko bazterren ederra emazteari bidalitako gutunean.

1863

Otsailak 9

Errege Agindua, Igeldo Donostiaren auzune eginez.

Apirilak 29

Eustasio Amilibia alkateak Errege Agindua irakurri zuen Antzoki Zarreko palkotik: Donostia ez zen aurrerantzean gerra-plaza izango. Donostiarren poza.

Maiatzak 5

Harresien suntsitze lanak hasi ziren, eguerdian. Euripean, Santestebanek konposaturiko martxa batean hurbildu ziren harresietara donostiarrak. Hiria zabaldu egingo zen berehala, Ensanche esan zitzaion hartan. Herri koxkorra izatetik hiria izatera pasako zen hurrengo urteetan, eta orduan sortu zen, noski, «Parte Zaharra». Eta bertan gelditu zen, paradoxaz, Plaza Berria.

Urriak 22

Bidasoa izeneko trena abiatu zen aurrenekoz Donostiatik.

1864

Urtarrilak 4

Jose Artola jaio zen.

Abuztuak 15

Madrid-Paris trena Donostiatik pasa zen.
Txirritaren bertsoak Norteko trenbideari

1865

Irailak 14

Jose Elizondo jaio zen Tolosan.

1866

Urtarrilak 6

Franzisko Lopez Alen jaio zen.

1868

Ekainak 24

Egun hau jaieguna izan zedila eskatu zioten euskal batzarrek aitasantuari.

1869

Plaza Berrian egiten zen San Joan arbolaren festa debekatu zuen Udalak.

1870

Maiatzak 4

Unión Artesana elkartea sortu zen, Donostiako lehena.

Abuztuak 28

Jose Allende Salazar Provincias Vascongadas eremuko kapitain jeneralak gerra egoera ezarri zuen Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroan.

1872

Apirilak 12

Gerra egoera deklaratu zuen Madrilek Hego Euskal Herrirako.

Abenduak 28

Pio Baroja idazlea jaio zen Donostian.
Yo nací en San Sebastián

1873

Felipe Arrese Beitia otxandiotarraren Ama Euskeriari azken agurrak poemak irabazi zuen lehen saria Abaddie jaunak antolatutako Lore-Jokoetan, Elizondon. Donostian idatzi zuen poema honek euskaldunen kontzientziak astinduko zituen.

1874

Behin betiko galdu zuten udalek maisuak izendatzeko ahalmena, dekretu baten bitartez.

1875

Gaci-guezac izeneko liburua argitaratu zuen Serafin Barojak, euskarazko eta gaztelaniazko bertsoekin.
Adi nazazu, Luchi

1876

Urtarrilak 20

Granada batek Bilintx zauritu zuen larriki.
Curros Enriquez-en kronika

Martxoak 6

Bitor Garitaonaindia jaio zen Zaldibarren.

Uztailak 21

Euskal foruak deuseztatu ziren egun berean hil zen Bilintx.
Bilintx doakabeari
Bilintxen obian
Indalezio Bizkarrondo Bilintx zeritzaion itz-neurlariari oroimen bat
Oroitz bat Bilintxi
La Canción de Vilinch

Uztailak 22

«Los fueros han muerto, íVivan los Fueros!» titulatu zuen lehen plana Jose Manterolak zuzentzen zuen Diario de San Sebastián-ek. Lehen Armadako kapitain jeneral buruak ale guztiak bahitzea agindu zuen.

Uztailak 23

Bilintxen hileta «Los funerales de los fueros» titulatu zuen Diario de San Sebastiánek. Berriro bahitu ziren ale guztiak.

Uztailak 31

Azalean «Irurac bat» leienda, hiru esku elkar emanda, ageri zituzten poxpolo kaxak debekatu ziren. Sociedad Bascongada de Amigos del País-en ikur hau masonikotzat jo zen.
Irurac bat

Abuztuak 14

Bahiketen kontra auzi jo zuen Diario de San Sebastián-eko zuzendaria zen Jose Manterolak. Iruñeko Entzutegiak errugabe sententziatu zuen egunkaria, baina Manterolari kendu egin zioten Institutuko katedra.

1877

Donostiako Euskal-itz-jostaldien Batzarrea sortu eta antolatu zen, euskara landu eta zabaltzeko. Urteroko maiztasuna eman zieten lehenagotik egiten ziren lore-jokoei, eta Euskal-Erria aldizkariaren ardura hartu zuten sortzaileek: Jose Manuel Agirre-Miramon, Jose Diaz, Jose Irastortza, Ignacio Muñoz, Manuel Gorostidi, Jose Manterola.
Atotxako frontoia eraiki zen, Donostiako lehena.
Ignacio Mercader donostiarrak ezarri zuen aurrenekoz Gipuzkoan baforezko motorra arrantzako txalupan. Geroztik, belakoak edo arraunekoak ez diren txalupa guztiak «baforeak» ditugu.
Baforea
Jose Manterola Cancionero Vasco izeneko kantutegia hasi zen argitaratzen, 1880 arte.

Urtarrilak 16

Euskal Udalen batzarra Etxarri Aranatzen.

Ekainak 6

Serafin Barojak Santo Tomasco Feriya izeneko almanaka argitaratu zuen, euskaraz eta gaztelaniaz, nekazaritzako gaiekin.

1879

Urte honetan Almanaque Bilingüe izeneko almanaka argitaratu zuen Serafin Barojak.
Mercurio

Maiatzak 28

Alderdi Eder izeneko parkea eraiki zen tropen maniobra leku izan zen zelaian, Erregesoro esaten zitzaion hartan.

Urriak 15

Donostiako Musika Akademia sortu zen.

1880

Euskal-Erria aldizkaria argitaratu zuen Jose Manterolak, 1918 arte iraungo zuena.
San Joan Arbolaren festa baimendu zuen ostera Udalak, Plaza Berrian.
Udan, Sarasatek Capricho Vasco interpretatu zuen Alderdi Ederreko Zirkuan.

Martxoak 24

Neurtzeko sistema dezimala hartu zuen legezko bakartzat Donostiako Udalak.

Maiatzak 9

Apezpikuek Irurac Bat aldizkaria irakurtzea debekatu zuten.

1881

Apirilak 23

Kantari handia hil zela eta, kale bati Iparragirre izena ematea erabaki zuen Udalak.
Iparragirre

1882

Azaroak 20

Udal batzarrean Ponsol jaunak proposatu zuen Bilintxen gorpua San Bartolomeko hilerri zaharretik Polloeko berrira eraman zedila. Bere txostenean honelakoak irakurtzen ahal dira:
«Yace casi olvidado en el cementerio de San Bartolomé uno de los primeros poetas líricos de este país, a la vez que perfecto tipo del donostiarra, o sea lo que el vascuence con su especial grafía llama un Erricosheme...». Onartu egin zen proposamena.

Azaroak 27

Itz-jostaldien Batzarreak, udal batzarrak onarturiko proposamena ezagututa, erregu egin zion Bilintxen hilobi berrian ipiniko zen plaka euskaraz idatzia izan zedila, «como tributo a este hermoso idioma, dulce cual ninguno otro». Hauxe izan zen ezarri zitzaion leienda:
«Bilinch! Donosti maite ontan zure bersoak entzun genituenok, esan genezake, jaunaren miserikordiak kantatzera joan ziñan ezkeroztik, zerua bera gozoagoa izango dala».

Abenduak 11

Parisen bildutako Probentzako poeta okzitaniarrek —felibre-ek— atxikimenduzko gutun bat igorri zioten Euskal-Erria aldizkariari.
Li Felibre de Paris

Abenduak 24

Gregorio Mujika jaio zen Ormaiztegin.

1884

Diputazioaren erabakia, kaxako haurrei euskal hitzetatik sorturiko abizenak emateko.
Haurren abizenak euskaraz

Otsailak 29

Jose Manterola hil zen, hogeita hamalau urte zituela. Antonio Arzakek hartu zuen Euskal-Erria aldizkariaren zuzendaritza.
Jose Manterola

Azaroak 6

Bitoriano Iraola idazleak, zinegotzi gisa, txosten bat aurkeztu zuen, Kale Nagusitik Lasala plazatxora daraman karrika izengabeari Bilintx poetarena eman zekion. Proposamena onartu egin zen.
Plaka zaharra
Plaka berria

1885

Gipuzkoako Diputazioa Bizkaikoarekin bildu zen euskara eskoletan nolabait sartzearren.

Irailak 9

Euskal-Erria izena jarri zitzaion Parte Zaharreko kale bati.

Azaroak 5

Itz-jostaldien Batzarrearen eskariz, Getarian jasotako Elkanoren estatuako hitzak euskaratzea erabaki zuen Diputazioak.

Azaroak 10

Abelino Barriola jaio zen.

Azaroak 11

Diputazioak 500 pezetako erosketa egin zion Marzelino Soroari, berak itzulitako Euskal-naparren joaera edo emigrazioa liburu aletan.

Azaroak 24

Probintziako jende askok euskarazko katedrak sortzea eskatu zuenez, azter zitzala maisugai egokiak eta beharko ziratekeen testuak, eskatu zion Diputazioak Itz-jostaldien Batzarreari.

1886

Urtarrilak 10

Jose Antonio Zulaika, Aita Donostia fraile musikari eta musikologo handia izango zena jaio zen.

Apirilak 28

Ramos Azkaratek idatzitako Beotibarko jatzarraren oroipena Gaon judubaren galerarekin liburuaren 100 ale erostea erabaki zuen Diputazioak.

Maiatzak 4

Juan Domingo Goitiak idatzitako Agricultura euskerazkoa liburuaren 100 ale erostea erabaki zuen Diputazioak.

Maiatzak 6

Hutsik zegoen idazkari plaza Donostiako Udalean. Lanpostua eskuratzeko euskaraz jakitea ezinbestekoa izan zedila erregutu zuen Itz-jostaldien Batzarreak.
Idazkari euskalduna (1886)

Maiatzak 7

Itz-jostaldien Batzarreak eginiko txostena aintzat harturik, euskararen katedra bat sortzea erabaki zuen Diputazioak, behin-behinekoa, Donostian.

Irailak 17

Gipuzkoako Diputazioak sortutako euskarazko katedra abiatu zen. Gaspar Oregi apaiza izan zen irakaslea. Helburua, ikasleek euskaraz irakurtzen eta deklamatzen ikastea zen, eta mimikan eta eszenako mugimenduetan jantzi zitezela.

1887

El Fuerista sortu zen, integrismo joerako kazeta.
Jai-Alai izena eman zitzaion Donostiako frontoi berriari. Serafin Barojak sortutako izen honek arrakasta handia edukiko zuen hemen eta munduan.
Euskarazko klaseak Institutu Probintzialean. Batzordeak eginiko txostenaren arabera, «emaitza ezin hobeak» lortu ziren.

Martxoak 30

Jose Maria Usandizaga musikaria jaio zen.

1888

Euskal Festak Donostian: bertsolariak, idazketa lehiaketak...
Oroimangarria

1889

Katalina Eleizegi jaio zen.

1891

Udal liburutegiak egindako txostenak adierazten zuenez, 1007 titulu eskatu zituzten 952 irakurlek lehen hiruhilabetean. Hizkuntzen arabera, 802 gaztelaniakoak izan ziren, eta 38 euskarazkoak. Hiztegietan, gaztelania-frantsesa, 37; gaztelania-latina, 24; euskara-gaztelania, 14; gaztelania-alemana, 8.

Maiatzak 29

Igeldon mediku plaza bat betetzeko deia egin zuen Udalak. Baldintzen artean, ezinbestekoa zen euskara jakitea.
Plaza de médico

Ekainak 16

Udalak erabaki zuen ez zela beharrezkoa euskaraz jakitea arbitrioetako zeladorea izateko. Protesta ugari prentsan.
Ayuntamiento
Agur gure Donostiya
Gure euskera maitia
Cosas que pasan
Protestamos
La tradición
Una votación
Ekainaren 15eko bilera

Azaroak 20

Agustin Anabitarte jaio zen.

1892

Ekainak 25

Euskal Batzarre izeneko elkartea sortu zen, ibilaldi historiko, artistiko eta arkeologikoak antolatzeko. Etxague karrikan zuen egoitza.

Urriak 19

Luis Carril traineru patroi donostiarra hil zen. Kirikorekin batera, heroi bat izan zen:
«Pozturik arkitzen da
Donostiko erriya
gaur jaso dubelako
sari bat aundiya
Biba Luis Carril ta
bere gazteriya
onore aundiyakin
biba Donostiya!».
Nork esan!

1893

Ekainak 5

Norberto Almandoz musikaria jaio zen Astigarragan.

Abuztuak 27

Musika bandak ez zuen jo nahi izan entzuleek eskatzen zioten Gernikako Arbola, debekatua zeukalako. Sagasta lehen ministroa Donostian zen, eta haren egoitza harrikatu zuten donostiarrek. Zanpaketa gogorra izan zen: hiru hildako. Hurrengo bi gauetan ere istilu larriak izan ziren.
Engracio de Arantzadiren oroitzapena

1895

Vizcaytik Bizkaira, Azkueren opera mustu zen Bilbon, maisu erdaldunen jokabidea salatzen zuena.
Fomentoko batzordeak txosten bat aurkeztu zuen Diputazioan, eskoletan ematen ziren euskarazko klaseei buruz.
Bismarck kantzelariak 1862an Donostiatik emazteari bidalitako gutuna euskaraz argitaratua izan zedila eskatu zuen Alemaniak enbaxadoreak, Madriletik.

Otsailak 10

Jazinto Karraskedo Olarra jaio zen Billabonan.

1896

Martxoak 18

Jose Ariztimuño Aitzol jaio zen Tolosan.

Irailak 7

Jesus M. Leizaola jaio zen.

1897

Martxoak 12

Joseba Zubimendi jaio zen.

Apirilak 13

Donostiako Parte Zaharreko kale izenak euskaraz eta erdaraz ipini ziren.

Urriak 28

Cosme de Churruca jaunak gutuna egin zion Gipuzkoako Diputazioari, Euskararen Akademia sor zezan.
Akademia sortzeko eskaera
Diputazioaren erantzuna

Abenduak 30

La Constancia egunkari integristaren lehen alea kaleratu zen.

1898

Lau Diputazioak bildu ziren Iruñean, hezkuntza legea aldarazteko eta euskara herri euskaldunetako eskoletan sar zedin .
1898ko errealitatea

Abuztuak 15

Ander Arzelus, Luzear, jaio zen.

1899

Abenduak 19

Nemesio Etxaniz jaio zen Azkoitian.

1900

Txanton Piperri operak arrakasta handia.
Euskal Ikastetxea izeneko ikastola sortu zuen Migel Muñoak Donostian, fraile karmeliten komentuan.
Euskal Jaiak Donostian.
Irakurketa eta idazketa sariak: Lehen saria: Cayetana de Aranburu (Oñati) / Bigarren saria: Rosario Artola (Donostia).
Hamabost urtetik beherakoen sariak: Lehen saria: Felipe Zeberio (Usurbil) / Bigarren saria: Pepito Artola (Donostia).
Euskaldun Fedea izeneko koadro dramatikoak, Pepe Artola aktore nagusi zuela, pieza batzuk jokatu zituen: Krispiña ta Krispin, Txardiñak, Xabiroia.

1901

Ekainak 29

Euskal Billera elkartea sortu zen Fermin Calbeton kalean, garrantzi handia edukiko zuena hiriko festa eta ospakizunetan.

Abuztuak 27

Miguel de Unamunoren hitzaldia Bilbon, Lore-Jokoen amaieran: hobe genukeela hileta eder bat eginda euskara lurperatu, gaztelaniaren hegoetan jakintzan eta literaturan hegaldatzeko. Proposamen honek erreakzio biziak sortu zituen, eta berehala erantzun zion publikoki Bilboko prentsan Antonio Arzakek.
Maisubari

1902

Urtarrilak 14

Udalak sokamuturra kenarazi zuen. Protesta ugari eta jarraituak.
Sokamuturra

Otsailak 2

Kale berrien izenak erabaki zituen Matxinbarrena alkateak: Sancho el Sabio, Sanchez Toca, Nicolas Soraluce bertako historialaria eta Jose Manterola, kazetaria eta euskaltzale handia.

Uztailak 20

Marzelino Soroa hil zen.
¡Adiós D. Marcelino!
Cosas donostiarras
Marcelino Soroa
On Marzelino Soroari

Azaroak 21

Errege Agiria, Hezkuntza Publikoaren lege zaharrak osatzeko.

1903

Antzerki lanak jokatzen hasi ziren Donostiako zenbait gazte Centro Catolico-n. Bertan eta geroago Centro Vasco-n trebatuko ziren euskal antzerkiaren aktore ezagunenak, Olaizola eta Egileor bezalakoak.

Irailak 5

Gipuzkoako Nekazaritza-Agricultura Guipuzcoana izeneko hamabostekari elebiduna sortu zuen Gipuzkoako Foru Aldundiak, lau urte iraungo zuena.

Urriak 5

San Telmo komentu zaharra Museoa bilakatu zen

1904

Errege Agiri batek baimendu egin zuen telegrama eta telefonemak «hizkuntza eta dialekto erregionaletan» bidaltzea.
Lege honek, hala ere, debekatu egin zuen gaztelania ez beste ezer Morse sistema erabiltzen zuten burdinbideetan eta komunikazio eta posta ofizialetan.
Lehen telegrama euskaraz
Baserritarra aldizkaria sortu zuen Ignacio C. Nuñez Arizmendi Fraisoroko irakasle eta idazleak, euskara hutsean.

Apirilak 17

Anizeto Zugasti jaio zen Altzan.

Maiatzak 29

Centro Vasco izeneko elkartea eratu zen Donostian. Musteko hitzaldia, Arturo Campionek egin zuen, «La Patria y el Estado» gaiaz.

Urriak 11

Antonio Arzak hil zen. Francisco Lopez Alenek hartu zuen Euskal-Erria aldizkariaren zuzendaritza.
Una anécdota de Arzac

1906

Hainbat dei euskararen alde El Pueblo Vasco egunkarian: euskarak kalera egin behar du, hiriburua euskaldundu egin behar da.
Mintzatu danok euskera
Jose Antonio Santesteban Maixua, organista eta musikaria hil zen. Berlioz eta Rossiniren ezaguna, Bizet-ekin ikasia, bertako herri musikari eman zizkion bere dohainak. Sarriegik bereganatu duen arren «musika donostiarraren» aitatzakoa, Santestebanek oso lan handia egin zuen Manterolari kantutegia moldatzen laguntzen, eta baita hirian egiten ziren agerkunde euskaltzale gehienetan ere.

Otsailak 10

Jacinto Rivas Sanz jaio zen Ondarretan, Intxuzabal eta Elgeta bezala ezaguna izango zen trikitilari handia, etorkin familia txiro batean.

Martxoak 3

«Ley de Jurisdicciones» izenekoa. Abertzaletasunaren aurka, oro har. Oihu batengatik bi urte eta lau hilabeteko kartzela, epaiketarik gabe.

Abuztuak 20

Ramon Artola hil zen Donostian.

Abuztuak 22

Greba Orokorra Bilbon, federazio sozialistek deitua. Setio egoera, hainbat hildako.

Abenduak 14

Patxi Unzurrunzaga jaio zen Donostian. Itxaropena moldiztegia sortu zuen Zarautzen, eta editore lan garrantzitsua egin zuen frankismoan, beti ere euskararen alde.
Kuliska Sorta

1907

Urte honetan sortu zen Donostian Euskaldun Fedea izeneko talde eragilea, euskara sendotzeko: Pepe Artola, Joxe Ganboa, Juan Ignacio Uranga, Felipe Casal, Mariano Arrieta, Joseba Olaizola, Joxe Egileor... Joseba Olaizola zinegotzia zela baliatuz, proposamen bat aurkeztu zen Udalean, urtero leku egiteko euskal antzerkiari Santo Tomasetan, San Sebastianetan eta Inauterietan.

Urtarrila

Gregorio Mujikak dei garratza egin zion euskal gazteriari, RIEV aldizkariaren bitartez.
Euskaldun gazteriari

Apirilak 1

Aurreko urtean prentsan agerturiko kezka euskaltzalea gauzatuz, Euskal Esnalea elkartea sortu zen, gure nortasuna sendotzeko xedearekin. Gergorio Mujika izan zuen idazkari.
Gora Euskal Esnalea

Maiatzak 11

Bernardo Estornes Lasa jaio zen Izaban.

Maiatzak 18

Gipuzkoarra aldizkari nazionalista agertu zen. Zazpi urte iraunen zuen, Euzkadi sortu zen arte Bilbon. Erdaraz jardun zuen, eta euskaraz bertsoak eta artikuluren bat argitaratu zuen aldizka.

1908

Euskararen pizkundean garrantzi berezia edukiko zuen Euskal Esnalea aldizkaria sortu zen, izen bereko elkarteak sustatuta. Idatzietan ez ezik, esku handia hartu zuen erakunde honek gure hizkuntzaren sustatze publikoan ere. Donostiako udalak hainbat aldiz kolaboratu zuen elkarte honekin, jaiak eta lehiaketak antolatuz.
1908ko Inauteria

Maiatzak 5

Juan Inazio Goikoetxea Gaztelu jaio zen Gaztelun.

1909

Euskal Esnalea-k antolaturiko Euskal Jaiak Donostian.
Itz-jostaldien Batzarrea
Euskal Esnalea-k euskarazko lehen paretako egutegia argitaratu zuen.

Abenduak 22

Fabian Loidi jaio zen Añorgan.

1910

Ignacio C. Nuñez Arizmendi kazetari eta antzerkigilea hil zen.

Otsailak 7

Cadena y Eleta Gasteizko apezpikuak debekatu egin zuen haurrei euskal izenak ipintzea.
«Varias veces, individuos de ese Partido se han dirigido a Nos con descompuestos modales, hasta con cierta clase de amenazas, pidiéndonos que autorizáramos que sus hijos fueran bautizados en vascuence, porque, de otro modo, no consentirían que fuesen bautizados, sin que, a pesar de nuestras paternales reflexiones para hacerlos desistir de sus depravados propósitos, lo hayamos conseguido en la mayoría de los casos».
Gurasoek auzi jo zuten Sakramentuen Kongregazioaren aurrean.

Maiatzak 21

Usandizagaren Mendi-Mendiyan opera mustu zen, Bilbon.

Uztailak 27

Franzisko Lopez Alen hil zen.

Urriak 27

La Patria izeneko astekaria agertu zen, jelkideena.

1911

Euskalerriaren alde aldizkaria sortu zen. Euskaltzalea aldarrietan, baina dena gaztelaniaz idatzia.

Apirilak 22

Jose Mª Usandizagaren Mendi-Mendiyan opera mustu zen Donostiako Teatro-Circon, arrakasta handiz. Letra Jose Power-ena zuen, eta kanturako pasarteak Pepe Artolak euskaratu zizkion. Honela da Joxe Mariren romanza, hirugarren ekitaldian:
Alare,
zorioneko lekua,
aundiya
dala diyote mundua;
neretzat
dana dago or.
Nere maitasuna
amodioz bigurtu zan ezkero
joaten naiz baso ta mendi
ezin bizirik
zure txabolatik urruti...

Abuztuak 17

Argindarrezko tranbia Donostiatik Andoainera.

Abenduak 9

Erromaren erabakia argitaratu zuen Gasteizko Apezpikuak, haurrak euskal izenez bataiatzeko baimena emanez. Urte bete lehenago depravados propósitos zirenek Erromako bedeinkazioa hartu zuten.

1912

Euskal antzerkiaren loraldi handia bizi izan zuen Gipuzkoa osoak. Guztira 100 emanaldi antolatu ziren han-hemen, 62 obra desberdinekin. Donostia izan zen antzerki gehien antolatu zituena: 27 emanaldi, 36 obra desberdin jokatuz (bakar-hizketak, jostailuak, komendiak...). Autorerik antzeztuena Marzelino Soroa izan zen, eta hurrena Abelino Barriola.

Ekainak 12

Sanjoanak ospatzea debekatu zuen ostera Udalak.

Uztailak 16

Serafin Baroja hil zen Beran.

1913

Apirilak 23

Raimundo Sarriegi musikagile ospetsua hil zen, 73 urte zituela. Azken urteetan oso ahaztua zegoen Donostiako Martxaren egilea.
Alderantziz

Azaroa

Zabaldu zenetik hona, 50.000 izan ziren Polloe hilerrian ehortzitako gorpuak, Donostiak zeuzkan biztanleak adina.

1914

Urriak 28

Lukas Zulaika zinegotziak mozio bat aurkeztu zuen aurreko urtean, euskal antzerkia suspertzeko sariak eman zitezen. Fomentoko Batzordera pasa zen mozioa, eta honek, Abelino Barriola zinegotziaren zuzendaritzapean, egun honetan jakinarazi zen txostena egin zuen. Sariak ematez gainera, Katedra bat sortzea ere proposatzen zen hizkuntza eta antzezketa irakasteko, Euskal Izkera ta Iztunde Ikastola, gaztelaniaz Academia de la Lengua y Declamación Vasca izango zena. Sariena aho batez onartu zuen Udalak; Katedra sortzearenak 16 boto eduki zituen alde, eta 4 kontra. Erabaki honek berebiziko garrantzia edukiko zuen antzerkigintzaren historian, eta esan liteke euskal antzerkiaren hiria bihurtu zuela Donostia.
Informe de Don Avelino Barriola

Abenduak 9

Donostiako Udalak, zenbait zinegotziren ekimenaz, zentro unibertsitario ofizial bat sortzea eskatu zuen.

1915

Ekainak 5

Euskal Iztundearen lehen agerpen publikoa, Antzoki Zarrean. Abelino Barriolaren Zai dagonaren indarra mustu zuen, eta Soroaren Barrenen Arra, Toribio Alzagak egokitua. Antzezle nagusiak, ondoko urteetan: Pepita Aranburu, Pepita Aramendi, Maria Aristegieta, Victoriana Artola, Victoria Arrieta, Maria Goia, Eustakia Olaso, Jose Manuel Agote, Nemesio Arizmendi, Frantzisko Arostegi, Juan Arozamena, Gregorio Beorlegi, Antonio Etxebarria, Jose Egileor, Jose Elizegi, Antonio Irastortza, Federiko Larman, Migel Lasa, Franzisko Mendiburu, Eusebio Mujika, Leandro Torregarai.

Abenduak 20

Jose Elizondoren Dollorra antzeztu zuen Euskal Iztundeak, eta Alzagaren Bernaiñoren larriyak.

Abenduak 26

Sebastian Salaberria jaio zen Oiartzunen.

1916

Katalina Eleizegik idatzitako Garbiñe antzezlana saritu zen Donostiako Euzkel-Ikustetan, eta urte berean jokatu. Emakumezko batek idatzitako lehen euskal antzerkia zibila izan zen.
Garbiñe antzezten
Baimendu egin zen San Joan Arbolaren festa, baina erre gabe.
Auto bat zegoen aparkatua Donostiako kale zentriko batean. Ez zen oso harrigarria, Donostiak bazituen auto batzuk orduan. Harrigarria izan zena Don Julio de Urquijo euskaltzalea handik pasatzea izan zen. Autoak leienda bat baitzeukan idatzia ateetan, armarri bat balitz bezala, edo publizitate komertziala egingo balu bezala: «Kaltea dagianak, bizarra lepoan». Gero jakin zuen autoa Martiartutarrena zela. Urkijo orduantxe biltzen ari zen errefrau zaharren bilduman ageriko zitzaigun gero esaldi hau, ez interpretazio desberdinen arteko eztabaidarik gabe.

Abuztuak 24

Kaietano Sanchez Irure idazlea hil zen. Bertso eta poema ugari idatzi zituen, euskara eta Donostia laudatuz. Udaleko langilea zen.

1917

Udalak plaka bat ezarri zuen Igeldoko labaderoan: «Garbitoki onetan auzokoen soñekoak besterik ezin garbituko da».
Gros auzoko itsasertzeko harresi berria eraikitzen hasia zelarik, izen desberdinak erabili zituzten herritarrek bazter hura izendatzeko. Udalak esku hartu zuen polemikan, eta 1278ko agiri batean aipatzen den bezala eta mendez mende herriak gordea zuen moduan, harresiari eta honek sortutako zabaldegiari eta zubiari Zurriola izena ematea erabaki zuen. Geroago, hondartzari ere hala esango zitzaion.
Zurriola
Migel Muñoa donostiarrak Euskal Ikastetxea sortu zuen, karmeldarren komentuan ematen ziren klaseak euskaldunduz. Euskara irakaskuntza pribatuan sartzen zen lehen aldia zen.
Euskal Ikastetxea
Gregorio Mujikak berritu egin zuen hamar urte lehenago egina zen deia, euskaldunen epelkeria salatuz.
Berriketak!

Apirilak 15

Francesc Cambó politikari katalanaren hitzaldia Donostian: «Zuen hizkuntza pizten ez baduzue, alferrikakoak izango dira Euskal Herriaren gorapena eta euskaldunaren euskaltasuna bizitzeko eta pizteko ahalegin guztiak».

Abenduak 21

Euskal Iztundeak bi antzerki saio antolatu zituen. Arratsaldekoan Garbiñe drama jokatu zen, lehengo urtean ere emana. Gauekoan hiru estrainaldi egin zituzten: Arantza, Arostegiren komedia; Azken beltza Kaietano Sanchez Irureren melodrama; Rochil'en sakeltxoa, V. Arrieta, M. Aristegieta, P. Aranburu, E. Olaso eta C. Aranburu andereñoen jostailua. Kritikoen iritzian, Arantza izan zen, alde handiz, piezarik onena. Antzokia mukuru betea egon zen saio bietan.

1918

Euskal Esnalea erakundeak zientziako eta gizarteko gaiak euskarazko hitzalditan ematea erabaki zuen, eta Donostian ekin zion asmo berri honi, Karmelo Etxegarai ekarriz Bilintxi buruz jarduteko Salon Novedades antzokian. Urte honetan bertan, Mikel Urreta euskal prehistoriaz mintzatu zen, eta Rafael Larunbe alkoholismoaz.

Otsailak 11

Bitor Garitaonaindia apaiz idazleak moldaturiko Iziartxo komedia mustu zuen Euskal Iztundeak Antzoki Zarrean. Ikusleek gogotik txalotu zuten, baina interpretazioa geza izan omen zen, maila hobea eman izan zuten besteetan Iztundekoek.

Irailak 1

Eusko Ikaskuntzaren I. Batzarra Oñatin. Alfonso XIII.aren diskurtsoa.
Alfonso XIII.aren hitzak 1918an

Abenduak 21

Euskal Iztundekoek ohi zutenez, antzezlanak jokatu zituzten Santo Tomasak ospatzeko, Antzoki Zarrean. Arratsaldez Arantza komedia eta Rochil'en sakelchoa izeneko jolasa eman zituzten. Gaueko saioan Katalina Eleizegiren Loreti drama mustu zuten. Antzezleak ongi eta antzokia beterik.

1919

Bi hitzaldi eman ziren euskaraz Donostian: lehena Aita Donostiarena izan zen, euskaldunen abeskeraz, eta bigarrena Inazio Artetxe sendagilearena, euskaldunen gixotasunik ugarienez.
Atotxako frontoia bota eta artilleriako kaserna egin zuen Udalak, aurrekontu berezi batekin.

Otsaila

Bi mila eta gehiago errikosheme donostiarrek sinatu zuten soka-muturra eta zezen-suzkoa jokatzearen aldeko agiria, eta Udalari eman. Baina alferrik izan zen.

Irailak 6

Gipuzkoako lehen hegazkin-soroa moldatu zen Lasarten. Hegaldiak turismo eta aisiakoak ziren. Egunero heltzen zen Miarritzetik Farman markako hegazkina, hiru aulkikoa, Donostia gainean ibiltzeko. Ordu laurdeneko hegaldiak 50 pezeta balio zuen. Miarritzerainoko joan-etorria, baina hondartzara jaitsi gabe, 200 pezeta.
Lasartetik Ondarretara

Irailak 19

Bitoriano Iraola inprimatzaile, editore, marrazkilari eta idazlea hil zen Donostian. Donostiako kostarren hizkera maisuki erabili zuen bertso eta ipuinetan, umore festazalean.
Zardin saltzallia Donostian

Urriak 7

Euskaltzaindiak bere lehen batzarra Donostian.

1920

Otsaila

Pio Barojaren hitzaldia Bilbon, Junta de Cultura Vasca-k gonbidatuta, kulturaz.
Pio Barojaren hitzaldia

Martxoak 27

Jon Etxaide jaio zen.

Apirilak 25

Domingo Agirre apaiz nobelagile hil berriaren lanari buruzko mahai ingurua Donostian: Larreta, Azkue, Etxegarai, Lhande.

Maiatzak 2

Frantziako parlamentuan Baionako deputatua zen Choribit jaunak hitzaldia eman zuen Donostian. Kronikarien gustukoa izan zen haren euskara «zehatza».

Maiatzak 9

Polikarpo Larrañaga apaiz eta ekintzaile sindikalistak hitzaldia eman zuen Donostian lanaren eskubide eta betebeharrez.

Uztailak 18

Eusko Ikaskuntzaren II. Batzarra Iruñean, irakaskuntzaz eta gai ekonomiko-sozialez. Lasarteko aerodromotik irtendako hegazkinak (Otie elkartearena) agur-paperak barreiatu zituen:
«Eusko-Ikaskuntza'ren izenian, agur naparrari ta gaur asiera izango duben Batzarrerako Iruña'n bildu zeraten guztiyei. Batzar onek bear bezelako bukaera izan dezan, guztiyei zuben laguntza eskatzen dizutegu».
II Congreso

Uztailak 30

Garai hartan esaten zen moduan, Laterrien Batzako Batzordea bildu zen Donostian: Frantzia, Belgika, Espainia, Brasil, Inglaterra, Japonia, Italia eta Greziako ordezkariak etorri ziren. Gipuzkoako Diputazioan egin zituzten bilerak.

Abuztuak 3

Jose Maria Usandizagaren Mendi-Mendiyan opera jokatu zen Laterrien Batzako ordezkarien omenetan. Txit gustukoa izan zitzaien, antza.

Abenduak 21

Urtero bezala, Euskal Iztundeko ikasleek bi antzerki jokatu zituzten. Arratsaldean Toribio Alzagaren Biozberak komedia antzeztu zen, eta arratsean Bitor Garitaonaindia apaiz eta idazlearen Aitona ta billoba, hau ere komedia. Bietan bete zen Antzoki Zarra, eta txalo luzeak hartu zituzten antzezleek.

1921

Otsailak 6

Ihauteriak, igande-ihaute, antzerkia San Migel nesken ikastetxeko antzoki-aretoan, Antonio Amundarainen Egin zan on... Koroak, doinu samurrak, Amabirjinaren agermena, aingeruak... Santa Mariako katekistek antolatua, eta beraientzat idatzia.

Otsailak 7

Ihauteriak, astelehen-ihaute, antzerkia Antzoki Zarrean: Andre Joxepa Tronpeta, Toribio Alzagarena. Arrakasta handia. «Bildari» kronikariaren iritziz, «El diálogo, tocado de afán del color local y de la persecución del chiste, creemos quita algún valor a la obra. Pero siempre será muy de agradecer en él la recogida de giros netamente populares, que es preciso conservar».

Apirilak 10

Iparragirreri buruzko hitzaldia eman zuten Antonio Paguagak eta Gregorio Muxikak.
Iparragirreren emaztea

Apirilak 17

Karmelo Etxegaraik euskal arrantzaleei buruzko hitzaldia eman zuen.

Apirilak 24

Jesus Maria Leizaolak euskaldunen kulturarako gaitasunari buruzko hitzaldia eman zuen.

Apirilak 24

Argia izeneko astekaria sortu zen Donostian, Diputazioaren eraginez. Bitor Garitaonaindia zuzendari eta Anbrosi Zatarain, Ander Arzelus, Ramon Intzagarai, Jesus Karrera, Gregorio Muxika, Rikardo Leizaola, Antonio Lizarraga... kolaboratzaileen artean. Nerkazaritzako gaiak lantzen zituen, baina baita kazetaritza orokorrekoak ere: mundukoak, kirolak, herrietatik... 7.000 ale banatzen zituen.
Argiaren lehen editoriala
Pasaitarrak bezela
Argia

Azaroak 27

Euskal mitologiari buruzko hitzaldia eman zuen Joxe Migel Barandiaranek.

Abenduak 18

Ignacio Perez Arregik hitzaldia eman zuen kontzertu ekonomikoaz.

1922

Kursaal jauregia zabaldu zen, Linares Rivas autore espainiarraren antzerki batekin.
Kursaal

Martxoa

Euskal dantzak sustatzeko kanpaina bati ekitea erabaki zuen Udalak, lotsagarri bakarrik jotzen baitzuten txistua musikariek Plaza Berrian.

Martxoak 26

Zumaiako organista zen Jose Maria Olaizola jaunak hitzaldia eman zuen Goikoetxea musikariari buruz.

Apirilak 2

Jose Maria Olaizolaren bigarren hitzaldia, Goikoetxea musikariari buruzkoa amaitzeko.

Irailak 10

Eusko Ikaskuntzaren III. Batzarra Gernikan, 17a arte. Amaiera ekitaldian Alfonso XIII. Espainiako erregeak ohar berezi bat egin zion Gipuzkoako Diputatu Nagusia eta Eusko Ikaskuntzako Lehendakaria zen Julian Elortzak txalo artean lehendabizi euskaraz eta gero gaztelaniaz euskara goralduz eta Unibertsitate bat eskatuz egindako hitzaldiari.
Arratsaldean Jesus Leizaola bilbotarrak pankarta bat azaldu zuen Gernikako kaleetan Queremos la Universidad Vasca hitzekin, lagun batzuk aldean zituela. Jende mordoa bildu zen manifestaldira. Guardia zibilek agerraldia zanpatu, pankarta xehatu eta Leizaola eta Ramirez Olano atxilo hartu zituzten. Eskulotuta eraman zituzten kartzelara. Hurrengo egunean oinez eta loturik Bilbora zeramatzatela, libre utzi behar izan zituzten Zornotzan, Bizkaiko gobernadorearen aginduz. Lau diputazioek igorri zituzten gaitzespen telegramak atxiloketengatik.
Julian Elortzaren hitzak
Alfonso XIII.aren hitzak 1922an
Yaterantz

Urriak 15

Udako euskal jaien artean, erromeria egin zen Lasarten. Hamar milatik gora izan ziren parte hartzaileak, asko eta asko «baserritarrez» eta «bordariz» jantziak. Kronikek diotenez, «También vestían las galas del país muchas «neskatilas» de la ciudad». Sagardo eta piper-opilen artean, hara non saltzen ziren preji-arrayas izenekoak ere. Ingelesen batzuk ibiliko ziren tartean, eta huraxe kopiatuko zuten fish & chips ospetsuen industria sortzeko. Oso tipikoa omen zen preji-arraina.

1923

Maiatzak 20

Ignacio Perez Arregik hitzaldia eman zuen kontzertu ekonomikoaz.

Uztailak 9

Fernando Amezketarraren heriotzaren urteurrena.

Irailak 13

Estatu kolpea Espainian. Alfonso XII.a Donostian zen; kontaktuan jarri zen beherala Primo de Rivera putxistarekin.

Urria

Manuel Intxausti, euskaldun filipinatar aberatsa, dantzak filmatzen hasi zen Eusko Ikaskuntzaren eskariz, helburu etnografikoarekin. Besteak beste, trikitixa talde donostiarra filmatu zuen.
Piarres Lafitteren oroitzapenak

Azaroak 18

Agustin Anabitartek hitzaldia eman zuen antzinako olinpiar jokoez.

Azaroak 25

Polikarpo Larrañaga apaiz eta ekintzaile sindikalistak hitzaldia eman zuen Arrateko Amabirjinaren kondairaz.

Abenduak 1

Polikarpo Larrañaga apaiz eta ekintzaile sindikalistak hitzaldia eman zuen Arrateko elizaz.

Abenduak 7

Karmelo Etxegaraik Pernando Amezketarrari buruz prestatutako hitzaldia irakurri zuen Antonio Fagogoak.

Abenduak 14

Julia Fernandez Zabalak hitzaldia eman zuen euskal emakumeaz.

Abenduak 21

Jose Olaizolak hitzaldia eman zuen txistuaz eta txistulariez.

1924

Migel Muñoak, Euskal Ikastetxearen sortzaileak, desadostasunak zeuzkan fraile klaretiarrekin, eta berak hartu nahi izan zuen ikastetxearen zuzendaritza. Klaretiarrek halakorik onartu ez zutenez, haienganakoa kitatu eta Koru'ko Andre Mariaren Ikastetxea sortu zuen, hiru lekutan banatuta: 6 urte bitarteko haurrentzat Ikatz kalean, 6 urtetik gorako mutikoentzat Zubigain kalean, eta 6 urtetik gorako neskatoentzat Plaza Berrian.

Koruko Andre Mariaren Ikastetxea

Uztailak 13

Fernando Amezketarraren omenezko jaialdia bere sorterrian, Euskal Esnaleak antolaturik.
Pernando Amezketarra

Abenduak 7

Fernando Amezketarraren omenezko jaialdia Novedades aretoan.

1925

Jokoa debekatu egin zen Espainian. Kasinoa hutsik. Amaitua zen Belle Epoque delakoa.

Apirilak 12

Romualdo Galdos jesuitak hitzaldia eman zuen Erroman ospatzen ari zen «urte deunaz».

Apirilak 19

Jose Zinkunegi sendagileak hitzaldia eman zuen kirolaren on-gaitzez.

Apirilak 26

Angel Bidaurrazaga sendagileak hitzaldia eman zuen begietatik gaitzak nola asmatu zitezkeen adierazteko.

Irailak 29

Euskara aurrenekoz irrati bidez, EAJ-6 Radio San Sebastián-en, Donostiako alkateordea zen Sabino Urzelaietaren eraginez.
Irratizkina

1926

Apirila

Argia asterokoak Txistu izeneko irakurgaia sortu zuen, komiki gisakoa, haurrentzako.

Maiatzak 8

Franzisko Zubiaurre patroia, Kiriko, hil zen.
Viva Quirico y sus remeros

Ekainak 25

Euskal Herriko lehen telefono automatikoa mustu zen Donostian, Ignacio Mª Etxaide jaunaren gestioak bitarte.
Telefonoa Lizardirenean
Urrutizkiña Lauaxetarenean
Teleponoa Errezilen

Uztaila

Donostiako udako festetan Semana Vasca delakoa egitea erabaki zen: aurreskua, meza, errebotea, arrauna, dantzak, erromeriak Lasarten eta Zubietan...

Uztailak 25

Eusko Ikaskuntzaren IV. Batzarra Gasteizen, lanbide heziketaz.
IV Congreso

1927

Irailak 8

Iaz bezala, Semana Vasca delakoa oso atseginekoa izan zuten bertakoek eta udatiarrek: meza, dantza, pilota, arrauna, Donostiako Orkestra Sinfonikoaren emanaldiak...

Azaroak 26

Miarritzen 1926an egin zen dantza erakustaldian English Folk Dame Society-ko zenbait partaideren ezagutza egin zuen Antonio de Orueta dantzari donostiarrak. Ondorioz, gure dantzariak Londonen izan ziren, Albert Hall antzoki ospetsuan brokel-dantza, makil-dantza, ezpata-dantza, arku-dantza, jorrai-dantza eta aurreskua dantzatzen. Hauek izan ziren artistak: Antonio de Orueta, Juan Caballero, Angel Azcona, Fernando Gaytan de Ayala, Ramon Brunet, Londaiz Quintana, Alfonso Mancisidor eta Ambrosio Echarri, denak ere etxe oneko semeak, Jose Lorenzo Pujana dantza-suspertzailea buru zutela. Udalak txistulariak bidali zituen: Secundino Martinez de Lecea, Julian Unanue eta Luis Castañeda, zuzendari Isidro Ansorena zutela. Londondarrak loriatan gelditu ziren, eta saioa oso berandu hasi bazen ere, jorrai-dantza berriz erakutsi behar izan zuten.

1928

Saski-Naski izeneko folklore agerpena Kursaalean.
Gran Semana Vasca

Maiatzak 1

Kirikiñok, Euzkadi egunkarian zuzentzen duen euskarazko atalean, Donostian argitaratzen zen Argia bezalako baten aldarria egiten du. Itxura guztien arabera, donostiarrek eskainiak zizkioten bost orrialde, bizkaieraz argitaratzeko. Asmoa, ordea, ez zen gauzatu.
Euskerazko asterokoa

Ekainak 24

Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa hartzen zituen Bitoriako Diozesiako gotzai izendatu zuten Mateo Mujika. Barruti honetako lehen gotzai euskalduna izan zen.

Irailak 4

I. Euskal Eguna, Zumarragan, Euskaltzaleak izeneko bazkunak antolaturik.
Lizardiren kronika

1929

Eusko Ikaskuntzak Donostiak antolaturiko Udako Ikastaroetan aztertu zen, aurrenekoz, euskarazko egunkari baten posibilitatea.

Apirilak 29

Jose Artola hil zen.

Abuztuak 3

Bitor Garitaonaindia hil zen Donostian.

Azaroak 27

Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi jaio zen Antiguan.

1930

Apirilak 24

Donostiako Orfeon Donostiarra abesbatzak Pablo Sorozabalek eginiko musikan kantatu zuen Nere maite polita zortziko ezaguna. Atsegin handiz eta txalo handiagoz hartu zuten entzuleek.

Ekainak 1

El Dia egunkariak Euskal Orria izeneko atala sortu zuen, euskaraz, egunero.
Txoko berritik, agur
Euskal Orria

Ekainak 6

Euskal Olerkiaren I. Eguna egin zen Errenterian, Euskaltzaleak bazkunak antolatuta. Lauaxeta gertatu zen garaile (Maitale Kutuna), euskal poesiaren aro modernoa hasiz: Lauaxeta, Orixe, Lizardi, Loidi, Tapia Perurena, Jakakortajarena, Zugasti, Arozena, Jauregi eta Labaienek aurkeztu zituzten beren lanak.
Arraunketa

Abuztuak 31

Eusko Ikaskuntzaren V. Batzarra Bergaran, euskal herri-arteaz. Bertan Manuel Lekuonak «Poesia oral vasca» hitzaldia eman zuen.

Irailak 6

Día del niño euskaldun, Eusko Ikaskuntzaren Batzarraren barruan. Gauean, frontoian, Homenaje de la mujer al euskera.

1931

Otsailak 7

El Pueblo Vasco egunkari donostiarrak «Euskal Eresi ta Izkuntzaren Alde» izeneko orrialdea zabaldu zuen, euskaraz, astero, Joseba Zubimendiren eraginez, eta berak zuzenduta.

Maiatzak 27

Mirakrutzen, Pasaiako arrantzaleen manifestaldiaren aurkako karga Guardia Zibilak: 9 hildako eta 30 zauritu.

Ekaina

Real Sociedad kirol elkarteko bazkideek, batzarrean bildurik, izen monarkikoa kendu eta «Donostia» hartzea erabaki zuten. Hurrengo denboraldian bigarren mailara jaitsiko zen futbol taldea. Merezitako zigorra, noski.

Uztailak 22

Gregorio Mujika hil zen Donostian.
Pernando Amezketarra liburuaz
Gregorio Mújica
Emeterio Arresek Gregorio Muxikari
Muxikaren eriotza

Abuztuak 26

«Bilingüismo escolar castellano-euskeldun» izeneko Kongresua Donostian, Salon Novedades-en. Lauehun eta gehiago parte-hartzaile.

Irailak 18

Miguel de Unamunok Madrilgo Gorteetan:
«Aquel ingenuo (Sabino Arana), aquel hombre abnegado llegó a decir en un momento: «si un maketo está ahogándose y te pide ayuda, contéstale: 'ez dakit erderaz', 'no entiendo castellano'.» Y él apenas sabía otra cosa, porque su lengua materna, lo que aprendió de su madre, era el castellano».
Sabino Aranak, ordea, erdaldunek euskaldunekiko duten jokamoldea argitzeko erabili zuen adibide hori:
«Si los bizkainos hubiésemos de conducirnos con los maketos como ellos se conducen con nosotros, tendríamos que observar esa inhumana moral, que es la que ellos practican».

Urriak 2

Boto eskubidea eman zion emakumeari Espainiako Errepublikak.

Urriak 26

Ricardo Barojaren hitzaldia Irungo institutuan. Sarrera gisa bere euskaraganako urruntasuna adierazi zuen, «mi padre cultivó la literatura vasca. Pero, después, una turba de curas, neos y pedantes lo estropeó todo». Beste zenbait baieztapenen artean «la semejanza perdura a través de los siglos entre la palabra vasca Basco, con B, y la palabra Bosque, Basko viene de basoko», bota zuen. Eta amaitzeko: «El vascuence se muere ante nosotros. El encantador idioma misterioso parpadea moribundo como una lámpara falta de aceite».

Abendua

Aitzolek El Día egunkarian argitaratu zuen erantzun luze bat, atalka, Barojaren teoriak arbuiatuz.
La muerte del euskera

1932

Martxoak 2

Union Radio irratiak euskarazko irratsaio bat emititzen hasi zen, ordu bete astero: idazleen hitzaldi laburrak, txistulariak, abesbatzak... Joseba Zubimendi kazetari eta euskaltzale nekagaitza izan zen arduraduna.

Ekainak 23

Madrilgo Gorteetan onartu egin zen, 191 botoz 112ren kontra, katalanaren ofizialtasuna gaztelaniarekin batera, hala Generalitatearekiko harremanetan nola Errepublikarekikoetan.

Irailak 15

Alcala Zamorak, Errepublikako lehendakari gisa, Kataluniako estatutua sinatu zuen Donostian, Aldundian.
Semana Vasca

1934

Urtarrila

«Zabalkundea» liburu sailari ekin zion Bernardo Estornesek. Lehen alea Blancos y Negros nobela izan zen, Arturo Campionek 1896an idatzia. Bertan, besteak beste, eskoletan euskarak pairaturiko zapalketa salatzen zuen.
Chispazos en el agua

Maiatzak 6

I. Antzerki Eguna Donostian.

Azaroak 27

El Diario Vasco agertu zen Donostian, monarkiko eta kontserbadorea.

1935

Urtarrilak 20

I. Bertsolari Eguna Poxpolin jauregian, Kursaalean. Basarri txapeldun.
Bertsolari Egunaren sortzea

1936

Urtarrilak 19

II. Bertsolari eguna Victoria Eugenia antzokian. Txirrita txapeldun.
Zarraren agurra

Ekainak 3

Txirrita bertsolaria hil zen Altzan.
Txirrita, gidoia
Txirrita ha muerto

Uztailak 18

Francisco Franco jenerala matxinatu egin zen Errepublikaren aurka, armadaren zati handi batekin eta ideario faxista baten atzean.

Iraila

Zentsura ezarri zen. Oficina de Prensa y Propaganda delako ordezkaritzak ez zeukan hogeita hamabi orrialdeko liburuxken gaineko larderia besterik (azalak barne). Hortik goragoko lanak Madrilera bidali behar ziren.

Iraila

Tropa faxistek euskal hiztegien erreketa publiko bat egin zuten Donostian.

Irailak 13

Tropa faxistek Donostia hartu zuten.

Urriak 15

Aitzol euskaltzalea atxilotu zuten Galerna itsasontzian. Ondarretako kartzelara eraman zuten. Bertako prentsa zigor eredugarria eskatzen hasi zen.

Urriak 17

Aitzol fusilatua agertu zen Hernaniko hilerri bazterrean.

Azaroa

Pintaketak: «Si eres patriota habla español... si no lo eres, fastídiate y háblalo también».

Abenduak 24

Manu